حق حبس زن یکی از حقوق قانونی زوجه در ارتباط با مهریه می باشد که در ماده 1085 قانون مدنی پیش بینی شده است. اما این حق دقیقا به چه معناست؟ در چه شرایطی می توان از آن استفاده کرد و آیا استفاده از این حق باعث از بین رفتن نفقه می شود؟ من سارا کیامهر، وکیل پایه یک دادگستری هستم و در این مطلب، شرایط استفاده از حق حبس زن و مهم ترین نکات قانونی مربوط به آن را بررسی میکنم.
📎مطالعه کنید: وکیل خانواده در اراک | وکیل خوب برای دعاوی خانواده و طلاق
📎بیشتر بخوانید: بهترین وکیل خانواده در اراک را چگونه انتخاب کنیم؟
حق حبس زن در ازدواج چیست؟
حق حبس زن یکی از حقوقی است که قانون مدنی در ارتباط با مهریه برای زن در نظر گرفته است. به زبان ساده، اگر مهریه زن حال باشد و هنوز به او پرداخت نشده باشد، زن می‌تواند تا دریافت مهریه، در شرایطی که قانون مقرر کرده است، از انجام وظایفی که در برابر شوهر دارد خودداری کند. این موضوع در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی پیش‌بینی شده است.
مطابق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی:
«زن می‌تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند. مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.»
بنابراین برای استفاده از این حق، مهم‌ترین شرط این است که مهریه زن «حال» باشد. یعنی پرداخت آن به زمان یا شرایط دیگری موکول نشده باشد. مهریه عندالمطالبه، در صورت وجود سایر شرایط قانونی، از مصادیق مهر حال محسوب می‌شود.
در چنین شرایطی، زن می‌تواند با استناد به حق حبس، از انجام وظایف زناشویی خود تا دریافت تمام مهریه خودداری نماید. مطابق تصریح ماده ۱۰۸۵، استفاده از این حق موجب از بین رفتن حق نفقه او نمی‌شود.
📎مطالعه کنید: نفقه زن چیست؟ نحوه محاسبه، شرایط و نحوه مطالبه نفقه📎بیشتر بخوانید: وکیل خانم در اراک | مشاوره و پیگیری دعاوی حقوقی و کیفری
👇
❓آیا حق حبس فقط مربوط به رابطه زناشویی است؟
خیر. دامنه این حق فقط به رابطه زناشویی (نزدیکی) محدود نمی‌شود. البته در این موضوع همچنان اختلاف وجود دارد.
هیأت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره ۷۱۸ مورخ ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۰، با استناد به ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی اعلام کرده است: زن، در صورت حال بودن مهر، می‌تواند تا دریافت مهریه از «مطلق وظایفی» که شرعاً و قانوناً در برابر شوهر دارد امتناع کند. بنابراین، حق حبس صرفاً ناظر به تمکین خاص نیست و در شرایط قانونی می‌تواند شامل تمکین عام نیز باشد. این رأی برای دادگاه‌ها لازم‌الاتباع است.
البته تشخیص اینکه رفتار زن در یک پرونده مشخص، مصداق ایفای وظایف و در نتیجه موجب سقوط حق حبس شده است یا خیر، به شرایط پرونده و نحوه رفتار زوجین بستگی دارد.
آیا زن باکره می‌تواند از این حق استفاده کند؟
باکره بودن زن شرط مستقلی برای ایجاد حق حبس نیست. ملاک اصلی، وجود شرایط مقرر در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، از جمله حال بودن مهریه و عدم سقوط حق است.
به همین دلیل، نمی‌توان حق حبس را صرفاً به زنان باکره اختصاص داد. هرچند وضعیت رابطه زوجین و اینکه زن پیش از آن وظایف زناشویی خود را انجام داده یا خیر، در بررسی باقی بودن این حق اهمیت دارد.
❓
چه زمانی حق حبس زن از بین می‌رود؟
ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی در این خصوص مقرر کرده است:
«اگر زن قبل از اخذ مهر به اختیار خود به ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد قیام نمود دیگر نمی‌تواند از حکم ماده قبل استفاده کند، مع‌ذلک حقی که برای مطالبه مهر دارد ساقط نخواهد شد.»
بنابراین اگر زن با وجود اینکه هنوز مهریه را دریافت نکرده است، با اختیار خود وظایفی را که در برابر شوهر دارد انجام دهد، ممکن است دیگر نتواند به این حق استناد کند. در عین حال، از بین رفتن این حق به معنای از بین رفتن اصل حق زن برای مطالبه مهریه نیست و مهریه همچنان قابل مطالبه خواهد بود.
در این زمینه، رأی وحدت رویه شماره ۷۱۸ دیوان عالی کشور نیز اهمیت دارد. زیرا همان‌طور که گفته شد، دامنه وظایف مورد اشاره در ماده ۱۰۸۵ را صرفاً به تمکین خاص محدود نکرده است.
📎مطالعه کنید: چطور مهریه را اجرا بگذاریم؟ مراحل مطالبه مهریه
❓
آیا اعسار شوهر باعث از بین رفتن حق حبس زن می‌شود؟
صرف اعسار شوهر، به‌تنهایی موجب سقوط حق حبس زن نمی‌شود. هیأت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه شماره ۷۰۸ مورخ ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۷، در خصوص تأثیر تقسیط مهریه بر حق حبس، اعلام کرده است که صدور حکم تقسیط مهریه به دلیل ناتوانی مالی شوهر، به‌خودی‌خود حق حبس زن را از بین نمی‌برد. مگر اینکه زن به این موضوع رضایت دهد.
بنابراین، اگر مهریه حال باشد و زن شرایط قانونی استفاده از این حق را داشته باشد، صرف اینکه شوهر توانایی پرداخت یکجای مهریه را ندارد و دادگاه آن را تقسیط نموده است، لزوماً به معنای سقوط حق نیست.
❓
آیا زن در مدت استفاده از حق حبس مستحق نفقه است؟
بله. ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی صراحتاً مقرر کرده است که امتناع زن از انجام وظایف در چارچوب حق حبس، «مسقط حق نفقه نخواهد بود».
در نتیجه، اگر زن واقعاً در شرایط قانونی از حق خود استفاده کند، نمی‌توان صرف امتناع او که مستند به حق حبس است را به معنای عدم تمکین بدون عذر قانونی دانست و حق نفقه او را از بین رفته تلقی کرد.
البته در عمل، احراز وجود شرایط حق حبس و اینکه آیا این حق قبلاً به‌دلیل رفتار زن ساقط شده یا خیر، اهمیت زیادی دارد.
📎مطالعه کنید: طلاق توافقی چیست و مراحل انجام آن چگونه است؟
جمع‌بندی
ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، حقی را تحت عنوان حق حبس برای خانوم ها در نظر گرفته است. مطابق این ماده، زن در صورت وجود شرایط قانونی، می‌تواند تا دریافت مهریه از ایفای وظایفی که در برابر شوهر دارد خودداری نماید. استفاده از این حق، به تصریح قانون، موجب سقوط حق نفقه او نمی‌شود.
با این حال، این حق یک حق مطلق و بدون شرط نیست. نوع مهریه، زمان پرداخت آن، رفتار زوجین و به‌ویژه اینکه زن پیش از دریافت مهریه با اختیار خود وظایف زناشویی را انجام داده است یا خیر، در تشخیص باقی بودن این حق مؤثر است. همچنین رأی وحدت رویه شماره ۷۱۸ دیوان عالی کشور دامنه حق حبس را به مطلق وظایف زن در برابر شوهر تسری داده است.
به همین دلیل، در صورت وجود اختلاف میان زوجین درباره حق حبس، بررسی شرایط عقدنامه، وضعیت مهریه و سابقه زندگی مشترک می‌تواند برای تعیین دقیق حقوق هر یک از طرفین ضروری باشد.
برای رزرو وقت مشاوره، می توانید با من سارا کیامهر وکیل دادگستری در اراک در ارتباط باشید.
