به جرأت می توان گفت که یکی از مهم ترین و رایج ترین دادخواست های حقوقی، دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به می باشد. اگر شخصی به موجب رأی قطعی دادگاه به پرداخت مبلغی محکوم شده، اما توانایی پرداخت یکجای محکوم‌به را نداشته باشد، می‌تواند با رعایت شرایط قانونی، دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به مطرح کند.
اعسار به این معنا نیست که اصل بدهی از بین می‌رود؛ بلکه در صورت اثبات اعسار، دادگاه با توجه به وضعیت مالی و درآمد شخص، ممکن است مهلت مناسبی برای پرداخت تعیین کند یا محکوم‌به را به اقساط قابل پرداخت تبدیل کند.
من سارا کیامهر وکیل پایه یک دادگستری هستم و در این مقاله، شرایط اعسار از پرداخت محکوم به، مهلت طرح دعوا، مدارک لازم، نحوه رسیدگی دادگاه و آثار پذیرش یا رد اعسار را بررسی می‌کنیم.
📎مطالعه کنید: وکیل خانم در اراک | مشاوره و پیگیری دعاوی حقوقی و کیفری📎بیشتر بخوانید: وکیل چک در اراک | مطالبه وجه چک و پیگیری چک برگشتی
اعسار از پرداخت محکوم به چیست؟
اعسار از پرداخت محکوم به زمانی مطرح می‌شود که شخصی به موجب حکم دادگاه مکلف به پرداخت مالی شده، اما به دلیل نداشتن مال قابل دسترس یا کافی، توانایی پرداخت یکجای آن را ندارد.
برای مثال، ممکن است شخصی به پرداخت مبلغ قابل توجهی محکوم شده باشد، اما تنها درآمد او حقوق ماهانه باشد و پس از کسر هزینه‌های ضروری زندگی، توان پرداخت کل مبلغ را نداشته باشد.
در چنین شرایطی، محکوم‌علیه می‌تواند با ارائه مدارک و دلایل لازم، دعوای اعسار از پرداخت محکوم‌به را علیه محکوم‌له مطرح کند.
نکته مهم این است که اعسار با بخشش بدهی تفاوت دارد. در صورت پذیرش اعسار، اصل محکومیت مالی از بین نمی‌رود؛ بلکه دادگاه با توجه به توان مالی محکوم‌علیه، درباره نحوه پرداخت تصمیم‌گیری می‌کند.
👇
✅
مهلت طرح دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به
یکی از مهم‌ترین نکات در دعوای اعسار، توجه به مهلت مقرر در قانون است.
مطابق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، چنانچه محکوم‌علیه تا ۳۰ روز پس از ابلاغ اجراییه، ضمن ارائه صورت کلیه اموال خود، دادخواست اعسار را مطرح کند، تا زمان رسیدگی به دعوای اعسار، مشمول حبس موضوع این ماده نخواهد شد؛ مگر اینکه دعوای اعسار مسترد شود یا به موجب حکم قطعی رد شود.
بنابراین، مهلت ۳۰ روزه موضوع ماده ۳ اهمیت بسیار زیادی دارد.
📎مطالعه کنید: تفاوت شکایت کیفری و دعوای حقوقی – کدام را مطرح کنیم؟📎بیشتر بخوانید: چطور شکایت کیفری یا دعوای حقوقی مطرح کنیم؟ | راهنمای گام به گام
❓
اگر مهلت ۳۰ روزه گذشته باشد چه می‌شود؟
سپری شدن این مهلت به معنای آن نیست که شخص دیگر نمی‌تواند دادخواست اعسار مطرح نماید. بلکه محکوم‌علیه همچنان می‌تواند با ارائه صورت اموال، دعوای اعسار خود را اقامه کند؛ اما در این حالت، تبصره یک ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی در رابطه با جلوگیری از حبس اعمال می‌شود؛ مثلا محکوم‌له باید آزادی شخص را بدون تأمین بپذیرد یا محکوم‌علیه وثیقه یا کفیل معتبر و معادل محکوم‌به معرفی نماید. بنابراین بهتر است محکوم‌علیه، طرح دعوای اعسار را به تأخیر نیندازد.
📎مطالعه کنید: اشتباهات رایج در طرح شکایت کیفری و دعوای حقوقی
✅مدارک لازم جهت اعسار از پرداخت محکوم به
تهیه مدارک و ضمائم دعوای اعسار اهمیت زیادی دارد و ناقص بودن مدارک می‌تواند روند رسیدگی را با مشکل مواجه کند.
به طور معمول، برای طرح دادخواست اعسار از پرداخت محکوم‌به باید مدارک زیر ضمیمه دادخواست شود:
- تصویر دادنامه یا حکم محکومیت
- صورت کامل اموال و دارایی‌های محکوم‌علیه
- استشهادیه محلی که به امضای حداقل 2 نفر رسیده باشد
- سایر اسناد و مدارکی که بتواند ناتوانی مالی شخص از پرداخت یکجای محکوم‌به را اثبات کند.
✅
صورت اموال در دادخواست اعسار
یکی از مهم‌ترین مدارک در دعوای اعسار، صورت کلیه اموال می باشد. مطابق ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، مدعی اعسار باید صورت کلیه اموال خود را به صورت مشروح به دادخواست اعسار ضمیمه کند. این صورت باید شامل اموال منقول و غیرمنقول، وجوه نقد، حساب‌های بانکی، اموالی که نزد اشخاص ثالث قرار دارد، مطالبات از اشخاص ثالث و همچنین فهرست نقل و انتقالات و تغییرات اموال از یک سال قبل از طرح دعوای اعسار به بعد باشد.
در نتیجه، ارائه صورت اموال یک تشریفات ساده و قابل حذف نیست، بلکه تکلیف قانونی مدعی اعسار است.
👇
❓
آیا استشهادیه محلی برای اعسار لازم است؟
در بسیاری از پرونده‌های اعسار، اثبات وضعیت مالی و معیشتی شخص از طریق شهادت شهود انجام می‌شود.
مطابق ماده ۸ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، در مواردی که بار اثبات اعسار بر عهده مدیون باشد و وی بخواهد ادعای خود را با شهادت شهود ثابت کند، باید شهادت‌نامه کتبی حداقل دو شاهد را به دادخواست اعسار ضمیمه کند.
شاهدان نیز باید اطلاعات کافی از وضعیت زندگی و معیشت شخص داشته باشند و شهادت‌نامه آنها باید مشخصات و اطلاعات لازم درباره وضعیت مالی و درآمدی مدعی اعسار را دربر داشته باشد. ماده ۹ قانون نیز بر بیان شغل، درآمد، نحوه امرار معاش و اطلاع کافی شاهد از وضعیت مالی مدعی اعسار تأکید دارد.
بنابراین، در زمان تنظیم دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به، تهیه و ضمیمه کردن استشهادیه محلی معتبر و منطبق با شرایط قانونی اهمیت زیادی دارد.
صرف ارائه یک برگه با چند امضا، بدون درج اطلاعات لازم و بدون آنکه شاهدان شناخت کافی از وضعیت معیشتی شخص داشته باشند، لزوماً برای اثبات اعسار کافی نیست.
👇
✅
دادنامه را حتماً به دادخواست اعسار ضمیمه کنید
برای طرح صحیح و منظم دعوای اعسار، تصویر دادنامه محکومیت باید به عنوان مستندات پرونده ارائه شود. دادنامه مشخص می‌کند که محکومیت مالی بر چه اساسی صادر شده و میزان و موضوع محکوم‌به چیست.
بنابراین، هنگام ثبت دادخواست اعسار، بهتر است دادنامه، اجراییه، صورت کامل اموال و استشهادیه معتبر به صورت کامل و منظم ضمیمه گردد.
📎مطالعه کنید: چگونه شکواییه بنویسیم؟| آموزش تنظیم شکواییه کیفری
❓
دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به علیه چه کسی مطرح می‌شود؟
مطابق ماده ۱۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، دعوای اعسار نسبت به محکوم‌به در دادگاه نخستین رسیدگی‌کننده به دعوای اصلی یا دادگاه صادرکننده اجراییه و به طرفیت محکوم‌له اقامه می‌شود. بنابراین، محکوم‌علیه نمی‌تواند دادخواست اعسار را بدون تعیین محکوم‌له به عنوان طرف دعوا مطرح کند.
👇
❓
دادگاه چگونه به اعسار رسیدگی می‌کند؟
پس از ثبت دادخواست اعسار، دادگاه صرفاً به اظهارات محکوم‌علیه اکتفا نمی‌کند. مطابق ماده ۱۰ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، دادگاه مکلف است پس از ثبت دادخواست، وضعیت مالی محکوم‌علیه را از طریق استعلام از مراجع مربوطه و سایر روش‌های قانونی بررسی نماید تا وضعیت اعسار یا ایسار او مشخص گردد.
به همین دلیل، اعلام نادرست وضعیت مالی یا پنهان کردن دارایی‌ها می‌تواند پیامدهای جدی برای مدعی اعسار داشته باشد.
📎مطالعه کنید: بهترین وکیل خانواده در اراک را چگونه انتخاب کنیم؟📎بیشتر بخوانید: وکیل خانواده در اراک | وکیل خوب برای دعاوی خانواده و طلاق
❓
اگر اعسار ثابت شود، آیا کل بدهی بخشیده می‌شود؟
خیر. پذیرش اعسار به معنای بخشش اصل محکوم‌به نیست.
مطابق ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، اگر دادگاه اعسار شخص را احراز نماید و تشخیص دهد که وی توانایی پرداخت بدهی را به صورت اقساط دارد، با توجه به وضعیت مالی، درآمد و هزینه‌های ضروری زندگی او، ممکن است مهلت مناسبی برای پرداخت تعیین کند یا حکم به تقسیط محکوم‌به صادر کند. بنابراین ممکن است نتیجه رسیدگی به دعوای اعسار، تعیین یک پیش‌قسط و سپس اقساط ماهانه باشد. میزان اقساط برای تمام افراد یکسان نیست و دادگاه باید وضعیت مالی، میزان درآمد و معیشت ضروری محکوم‌علیه را در نظر بگیرد.
📎مطالعه کنید: آیا اسکرین شات در دادگاه مدرک محسوب می شود؟
❓
آیا مبلغ اقساط اعسار قابل تغییر است؟
بله. مطابق تبصره ۲ ماده ۱۱ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، محکوم‌له یا محکوم‌علیه می‌توانند با تقدیم دادخواست، تعدیل اقساط را درخواست نمایند.
برای مثال، اگر وضعیت اقتصادی و درآمدی محکوم‌علیه تغییر کند، امکان درخواست تعدیل اقساط با رعایت شرایط قانونی وجود دارد.
❓
اگر دعوای اعسار رد شود چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر دادگاه دلایل ارائه‌شده را برای اثبات اعسار کافی نداند، ممکن است دعوای اعسار را رد کند. مطابق ماده ۱۲ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، در صورت رد دعوای اعسار، دادگاه در صورت درخواست محکوم‌له، مدعی اعسار را به پرداخت خسارات واردشده به خوانده دعوای اعسار محکوم می‌کند. از سوی دیگر، رد قطعی دعوای اعسار می‌تواند در موضوع حبس محکوم‌علیه نیز آثار مهمی داشته باشد؛ به همین دلیل، تنظیم صحیح دادخواست و ارائه مستندات مالی معتبر اهمیت ویژه ای دارد.
❓
پنهان کردن اموال در دعوای اعسار چه عواقبی دارد؟
مدعی اعسار باید وضعیت مالی خود را صادقانه و کامل اعلام کند. قانون برای اعلام خلاف واقع وضعیت مالی یا پنهان کردن اموال، ضمانت اجرا پیش‌بینی کرده است. بنابراین، شخصی که قصد طرح دعوای اعسار دارد نباید با حذف دارایی، انتقال صوری اموال یا ارائه اطلاعات خلاف واقع، وضعیت مالی خود را متفاوت از واقعیت نشان دهد.
اعسار یک راهکار قانونی برای حمایت از شخص ناتوان از پرداخت است، نه ابزاری برای فرار از پرداخت دین.
✅
تفاوت اعسار از پرداخت محکوم به با اعسار از هزینه دادرسی
این دو عنوان نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. اعسار از هزینه دادرسی مربوط به شخصی است که توانایی پرداخت هزینه‌های دادرسی را ندارد؛ اما اعسار از پرداخت محکوم به مربوط به شخصی است که به موجب حکم دادگاه به پرداخت مال یا وجهی محکوم شده و توانایی پرداخت یکجای آن را ندارد.
✅
نکات مهم
پیش از ثبت دادخواست، بهتر است موارد زیر با دقت بررسی شود:
- تاریخ ابلاغ اجراییه مشخص شود تا مهلت ۳۰ روزه از دست نرود.
- صورت کامل اموال و دارایی‌ها تهیه شود.
- حساب‌های بانکی و سایر دارایی‌ها به صورت دقیق اعلام شود.
- نقل‌وانتقالات و تغییرات اموال در بازه قانونی مورد توجه قرار گیرد.
- در صورت استفاده از شهادت شهود، استشهادیه معتبر با حداقل دو شاهد واجد شرایط تهیه گردد.
- دادنامه محکومیت ضمیمه دادخواست شود.
- از ارائه اطلاعات خلاف واقع یا ناقص درباره دارایی‌ها خودداری شود.
- دادخواست در مرجع صالح و به طرفیت محکوم‌له مطرح شود.
- در صورت صدور حکم تقسیط، اقساط تعیین‌شده در موعد مقرر پرداخت گردد.
جمع‌بندی
اعسار از پرداخت محکوم به یکی از مهم‌ترین راهکارهای قانونی برای محکوم‌علیه‌ای است که توانایی پرداخت یکجای بدهی موضوع حکم را ندارد. با این حال، صرف ادعای ناتوانی مالی برای پذیرش اعسار کافی نیست. وضعیت مالی شخص باید مطابق مقررات قانونی بررسی و در صورت لزوم با شهادت شهود و سایر دلایل اثبات شود.
مطابق قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی، توجه به مهلت ۳۰ روزه پس از ابلاغ اجراییه، ارائه صورت کامل اموال، استشهادیه معتبر، دادنامه و سایر مدارک مرتبط اهمیت زیادی دارد. دادگاه نیز پس از ثبت دادخواست، وضعیت مالی محکوم‌علیه را بررسی می‌کند و در صورت احراز اعسار، با توجه به شرایط مالی وی درباره مهلت پرداخت یا تقسیط محکوم‌به تصمیم خواهد گرفت.
اگر برای طرح دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به در اراک نیاز به بررسی شرایط پرونده، مدارک و نحوه تنظیم دادخواست دارید، می توانید پیش از اقدام با من سارا کیامهر، وکیل دادگستری در ارتباط باشید.
